ساعت از نیمهشب گذشته. بیت اول آماده است، ضرب در گوشت میکوبد و فقط یک واژه کم داری؛ واژهای که هم معنا را به دوش بکشد و هم صدای آخرش درست بنشیند. رایمو برای همین لحظه ساخته شده: اپی فارسی که قافیه را از روی صدا پیدا میکند، هجاها را جلوی چشمت میگذارد، واژههای خوب را برایت نگه میدارد و دفتری به تو میدهد که قافیههایش رنگ دارند.
اگر تا حالا برای یک قافیه فهرستهای بلند را بالا و پایین کردهای، یا زیر لب «بهار، قرار، کنار…» را مرور کردهای، این نوشته برای توست. بیا ببینیم رایمو چیست و چطور کمک میکند بیت بعدیات زودتر به دنیا بیاید.
رایمو در یک جمله
رایمو یک میز تحریر آرام برای شعر، ترانه و رپ فارسی است: چهار ابزار در یک اپ که دستبهدست هم کار میکنند؛ از قافیه به بانک واژه، از بانک واژه به نوتپد.
یافتن قافیه: یک واژه بده و قافیههایش را بگیر؛ آوایی یا ادبی.
تحلیل هجاها: بخشها و آواهای هر واژه را ببین و روی وزن کار کن.
بانک واژه: واژههای خوب را در پوشههایی که خودت نامگذاری میکنی نگه دار.
نوتپد: بیتهایت را بنویس و ببین هر گروه قافیه با رنگ خودش روشن میشود.
قافیه از صدا ساخته میشود، نه از حروف
در فارسی، گوش زودتر از چشم قافیه را میفهمد. «هزار» و «بهار» روی کاغذ شبیه هم نیستند، اما وقتی بلند خوانده شوند، صدای پایانیشان یکی است. برای همین قلب رایمو یک قافیهیاب آوایی است: واژه را از روی تلفظش میشناسد و قافیهها را از روی صدای آخر میسازد.
شعر کلاسیک اما قاعدهٔ خودش را دارد. اگر قافیهای میخواهی که حروف پایانیاش هم یکی باشد، حالت ادبی را انتخاب کن؛ آنوقت «هزار» کنار «بازار» و «گلزار» مینشیند.
چند چیز که کار را دقیقتر میکند:
اعراب لازم نیست. واژه را همانطور بنویس که همیشه مینویسی. اگر خودت حرکت بگذاری، رایمو همان را نگه میدارد.
«کدوم تلفظ؟» اگر واژه چند جور خوانده شود، رایمو میپرسد منظورت کدام است.
دامنهٔ قافیه دست توست. روی هجاها بزن تا قافیه کوتاهتر یا بلندتر شود؛ همان چیزی که قافیهٔ چندهجایی را ممکن میکند.
فیلتر صامت و همآواها. فقط قافیههایی را ببین که حرفهای دلخواهت را دارند، یا واژههای همصدا را کنار هم بگذار.
هر قافیهای که به دلت نشست، با یک لمس به بانک واژه میرود؛ به همان پوشهای که میخواهی.
هجا به هجا، تا وزن بنشیند
گاهی قافیه درست است اما بیت لنگ میزند؛ یک هجا زیادی یا یک هجا کم. در تحلیل هجاها واژه را بنویس و ببین از چند بخش ساخته شده و هر بخش چه آوایی دارد. «بهار» دو بخش دارد: «بَ» و «هار». «خیابون» سه بخش: «خی»، «یا» و «بون». وقتی هجاها جلوی چشمت باشند، شمردن ضرب و نشاندن واژه روی وزن، یا روی بیت موسیقی، خیلی سادهتر میشود.
بانک واژه: جایی برای واژههایی که نباید گم شوند
هر نویسندهای واژههایی دارد که منتظر شعر مناسب خودشاناند. در رایمو آنها را در پوشههایی که خودت اسم میگذاری نگه دار: «عاشقانه»، «قافیههای تیره»، یا اسم آلبومی که در ذهنت است. واژهها از صفحهٔ قافیه یا مستقیم از نوتپد به بانک میآیند و با جستوجو دوباره پیدا میشوند.
نوتپد: جایی که قافیهها رنگ میگیرند
نوتپد رایمو برای وسط نوشتن ساخته شده و هر چه بنویسی خودکار ذخیره میشود. سه کلید ساده همهٔ کار را میکنند:
«/» بیت بعدی را شروع میکند.
«|واژه|» قافیه را علامت میزند و رنگش میکند.
«||» گروه قافیهٔ تازهای میسازد، با رنگی تازه؛ تا ۱۲ رنگ در هر یادداشت.
رنگهای کنار هم عمداً از هم دورند تا گروهها با هم اشتباه نشوند. حالا طرح قافیهٔ یک ورس یا یک غزل را در یک نگاه میبینی. و تا وقتی یک «|» باز است، پیشنهاد قافیه پایین صفحه ظاهر میشود؛ از کل دیکشنری، یا فقط از پوشههای خودت.
از غزل تا رپ
غزل آرام میرود و رپ تند میزند، اما هر دو یک زبان دارند: زبان صدا. این بیت حافظ را ببین:
یوسف گمگشته بازآید به کنعان غم مخور
کلبهٔ احزان شود روزی گلستان غم مخور
«کنعان» و «گلستان» قافیهاند و «غم مخور» ردیف است؛ واژههایی که بعد از قافیه عیناً تکرار میشوند. در رپ همین منطق با ضربی تندتر و قافیههای چندهجایی ادامه پیدا میکند: «دیوونه» و «میمونه»، «خیابون» و «بیابون». رایمو برای هر دو ساخته شده؛ همان ابزارها، با ضربی دیگر.
دیکشنریای که با تو بزرگ میشود
رایمو امروز بیش از ۱۶ هزار واژهٔ فارسیِ بررسیشده را میشناسد و هر روز بزرگتر میشود. اگر واژهای را نشناسد، از تو میپرسد کدام را اضافه کند. واژههای پیشنهادی بعد از بررسی به دیکشنری اضافه میشوند تا قافیهیاب برای همه بهتر شود.
آرام، فارسی و مال خودت
فارسی از روز اول: رابط راستبهچپ، فونت وزیرمتن و قافیهیابی که برای آواهای فارسی ساخته شده.
آرام برای چشم: طراحی تیره و آرام برای نوشتنهای طولانی، با احترام به تنظیم «کاهش حرکت».
نوشتههایت مال خودت است: یادداشتها و بانک واژه فقط برای حساب خودت ذخیره میشوند و هر وقت بخواهی میتوانی حسابت را حذف کنی.
بدون تبلیغ: در اپ تبلیغی نیست و اطلاعاتت را به کسی نمیفروشیم.
رایمو برای چه کسی است؟
ترانهسراهایی که دنبال قافیهٔ تازهاند، نه قافیهٔ تکراری.
رپرهایی که قافیهٔ چندهجایی و فلو روی ضرب برایشان مهم است.
شاعرانی که روی وزن، قافیه و ردیف کار میکنند.
معلمها و دانشآموزان ادبیات که میخواهند هجا و قافیه را ببینند، نه فقط حفظ کنند.
و هر کسی که دفترچهای پر از نیمبیت دارد و منتظر واژهٔ آخر است.
از کجا شروع کنم؟
رایمو را رایگان از App Store بگیر؛ برای iPhone و iPad با iOS ۱۶٫۴ به بالا. نسخهٔ Android هم بهزودی میآید.
با اپل، گوگل یا ایمیل وارد شو؛ برای ایمیل یک کد ۶ رقمی برایت میفرستیم.
«یافتن قافیه» را بزن و اولین واژهات را بنویس.
قافیههای خوب را به بانک واژه بفرست و در نوتپد بنویس.
اگر میخواهی قدمبهقدم پیش بروی، راهنمای کامل رایمو حدود پنج دقیقه وقتت را میگیرد. سؤالی داری؟ به [email protected] بنویس.
بیت بعدیات فقط یک واژه فاصله دارد. رایمو را باز کن و بنویس.
